در كتاب خرقه خانم « 12 » تاليف كتاب ديگرى به نام دستور العمل خوردن شراب نيز به قاضى كاشف الدين نسبت داده شده است ، اما من حدس مىزنم كه اين كتاب همان كتاب « جام جهان‌نماى عباسى » باشد كه راجع به آن صحبت كرديم . در اينجا بايد از جزوه ديگرى كه آن هم در تعريف و تمجيد شراب است نام ببرم . نوشته‌هاى اين كتاب كه مجربات بو على نام دارد از برخى جهات شبيه به جام جهان‌نماى عباسى است . كتاب مزبور داراى اسم ديگرى به نام تحفه العاشقين نيز مىباشد . تاريخ تاليف آن معلوم نيست اما از شواهد امر چنين برمىآيد كه بايد در اواخر دورهء صفويه و يا حتى پس از آن تاليف شده باشد و نشانه‌هائى نيز در آن به چشم مىخورد كه دال بر تاليف آن در هندوستان است . اسم كتاب ، يعنى مجربات بو على ، آن را منسوب به ابن سينا مىنمايد درحالىكه محققا اين چنين نيست و فقط در چند جاى آن از مطالب اين دانشمند استفاده گرديده است به نظر من اسم دوم آن يعنى تحفه العاشقين به مراتب بامسمىتر مىباشد . اين كتاب از سه باب كه نويسنده آن‌ها را « ضيافت » ناميده است تشكيل شده است . باب اول « ضيافت عمومى » نام دارد و در آن شراب از نقطه نظرهاى مختلف مورد بررسى قرار گرفته است . باب دوم « ضيافيت خصوصى » ناميده شده و خود شامل بيست و پنج فصل است كه همه دربارهء زن‌ها مىباشد . اين فصول يكى از آن نشانه‌هائى است كه دال بر تاليف اين كتاب در هندوستان است زيرا در آن زن‌ها برطبق طبقه‌بندى هندىها در كاماسوترا به چهار دسته تقسيم شده‌اند . باب سوم كه « ضيافت شرق » نام دارد راجع به موضوع‌هاى مختلف از قبيل حمام گرم ، ساختمان و طرز كار دستگاه توليد مثل مرد ، آزمايشات مربوط به شناختن جنس جنين ، بيخ چينى و قوائد عمومى حفظ الصحه است . كتاب مزبور بطور كلى فاقد اهميت زياد و ارزش فراوان است . در قرن دهم سه ماده غذائى كه داراى اثرات درمانى تصور مىشدند به ايران وارد شد و ورود آن‌ها چنان تغييرات شگرفى در نحوهء زيست مردم به وجود آورد كه پيدايش اتومبيل در قرن بيستم نتوانست به وجود بياورد . اين سه ماده عبارتند از چاى ، قهده و تنباكو . تصور مىشود كه تنباكو را پرتغالىها به ايران آورده باشند . ما مىدانيم كه واسكودوگاما « 13 » درياسالار پرتغالى تنباكو را در سال 1498 ( 904 ه . ق ) به گوئا « 14 » برد و اين ماده در اوايل قرن دهم از آنجا به داخل هندوستان راه يافت و نوشته شده است كه در زمان سلطنت اكبر شاه ( 964 تا 1014 ) به دهلى رسيد و در اينجا بود كه پزشك ايرانى ابو الفتح گيلانى براى اولين بار جهت تصفيه و خنك ساختن دود اين ماده ، آن را از ظرف آبى عبور داد و به اين ترتيب قليان را اختراع كرد . پزشك ديگر ايرانى ، يعنى كمال الدين

--> ( 12 ) - خرقه خانم در علم طب نوشته مرتضى قلى خان شاملو ( مترجم ) ( 13 ) - Vasgo de Gama ( 14 ) - Goa